Spataderen zijn een veelvoorkomend verschijnsel waar veel mensen mee te maken krijgen, vooral naarmate ze ouder worden. Vaak beginnen ze als een cosmetische klacht, maar ze kunnen zich ontwikkelen tot een meer ingrijpend gezondheidsprobleem. Deze gids biedt een helder overzicht van wat spataderen precies zijn, welke symptomen je kunt herkennen, wat de belangrijkste oorzaken zijn en hoe de spataderbehandeling wordt bepaald en uitgevoerd.
Wat zijn spataderen?
Spataderen zijn duidelijk zichtbare, verwijdde aderen die meestal voorkomen in de benen. Ze ontstaan doordat de kleppen in de aderen niet meer goed sluiten. Normaal zorgen deze kleppen ervoor dat het bloed in één richting terugstroomt naar het hart. Wanneer de kleppen niet goed werken, stroomt het bloed deels terug en blijft het staan in de benen. Dit zorgt voor verwijding en kronkelingen in de aderen die we als spataderen zien.
De kleppen in de aderen spelen dus een cruciale rol in het voorkomen van deze terugstroom van het bloed. Als deze kleppen beschadigd raken, bijvoorbeeld door veroudering of verhoogde druk op de aderen, kunnen ze niet meer goed sluiten. Daardoor hoopt het bloed zich op in de aderen van de benen en ontstaan spataderen.
Dit proces kan eenvoudig worden beschouwd als een soort terugslagklep die faalt, waardoor het bloed in plaats van omhoog naar het hart ook terug kan zakken en zo de druk in de ader verhoogt.
Symptomen van spataderen
Het meest opvallende symptoom van spataderen is het zichtbaar worden van uitgezette, blauwe of paarse aderen op de benen. Naast de zichtbare aderen ervaren veel mensen een zwaar en vermoeid gevoel in de benen, zeker na lang staan of lopen.
Als spataderen erger worden, kunnen klachten toenemen. Dit kan zich uiten in pijn, een zeurend gevoel, jeuk aan de huid rond de ader en soms zelfs nachtelijke krampen, wat de nachtrust kan verstoren. Deze symptomen ontstaan doordat de bloedcirculatie verstoord raakt en er meer druk op de aderen staat.
In ernstige gevallen kunnen huidveranderingen optreden, zoals huiduitslag, verdikking van de huid en uiteindelijk een open been, ook wel ulcus cruris genoemd. Dit is een wond die moeilijk geneest door een slechte doorbloeding. Zodra dergelijke symptomen optreden, is het raadzaam om medische hulp te zoeken.
Oorzaken van spataderen
Spataderen ontstaan vooral door defecte kleppen in de aderen, waardoor bloed terug kan stromen en zich ophoopt in de bloedvaten van de benen. Hierdoor verwijden de aderen zich, soms permanent.
Naast deze mechanische oorzaak spelen verschillende factoren een rol. Erfelijkheid is vaak bepalend: als familieleden spataderen hebben, is de kans groter dat iemand ze ook ontwikkelt. Zwangerschap kan tijdelijk extra druk op de aderen geven, wat spataderen in de hand werkt. Overgewicht legt bovendien extra druk op de benen en aderen en langdurig staan verhoogt ook het risico door het effect op de bloedcirculatie.
Soms ontstaan spataderen secundair door aandoeningen zoals trombose, waarbij er een bloedprop de normale doorstroming belemmert. Dit kan blijvende schade aan de kleppen veroorzaken en zo leidt het indirect tot spataderen.
Hoe wordt spataderbehandeling bepaald?
Een goede behandeling begint altijd met een nauwkeurige diagnose. Dit begint met een lichamelijk onderzoek waarbij de zichtbare aderen en klachten in kaart worden gebracht. Vaak wordt daarbij een duplex-onderzoek ingezet, een soort echo waarmee de bloedstroom en toestand van de kleppen en aderen worden beoordeeld.
Afhankelijk van het type spataderen, hun grootte, ernst, klachten en locatie wordt beslist welke behandelmethoden geschikt zijn. Bijvoorbeeld kleine oppervlakkige spataderen vragen een andere aanpak dan grote diepere aderen met ernstige klachten.
Klachten zoals pijn, zwelling of huidproblemen spelen ook een rol bij de keuze, zodat de behandeling precies aansluit bij de situatie van de patiënt.
Veelvoorkomende spataderbehandelingen
Er zijn verschillende behandelmethoden beschikbaar, variërend van eenvoudige tot meer ingrijpende technieken. Elastische kousen zijn vaak de eerste stap: ze ondersteunen de bloedcirculatie en verminderen klachten zonder invasief te zijn.
Scleroseren, ook wel sclerosetherapie genoemd, is een behandeling waarbij een vloeistof in de ader wordt geïnjecteerd om deze te sluiten en te laten verdwijnen. Lasertherapie en endoveneuze methoden bieden een moderne, minimaal invasieve optie waarbij spataderen van binnenuit worden behandeld met warmte of radiofrequentie.
Operaties zoals crossectomie en perforantectomie worden ingezet bij ernstige gevallen waarbij grote delen van de spatader serieus zijn aangedaan en andere methoden niet voldoende zijn.
Voor kleine spataderen zijn er vaak minder ingrijpende opties beschikbaar, waarmee cosmetisch en functioneel goed resultaat kan worden bereikt.
| Behandelmethoden | Werking | Toepassing | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|---|---|
| Elastische kousen | Ondersteunen de bloedcirculatie door compressie | Bij milde klachten en preventie | Niet-invasief, eenvoudig | Niet genezend, soms oncomfortabel |
| Sclerosetherapie | Dichtspuiten van spatader met vloeistof | Voor kleine tot middelgrote spataderen | Minimaal invasief, effectief | Meerdere sessies nodig, nazorg noodzakelijk |
| Laser & RF therapie | Verhitten en sluiten van de ader van binnenuit | Diepere en grotere spataderen | Kort herstel, minder pijn dan operatie | Specialistische apparatuur nodig |
| Operaties | Verwijderen of afbinden van de ader | Ernstige spataderen | Grondig resultaat | Langere hersteltijd, pijnklachten |
Elastische kousen en steunkousen
Elastische kousen zijn speciaal ontworpen kousen die druk uitoefenen op de benen om de bloedstroom in de aderen te verbeteren. Door deze compressie wordt de terugstroom van het bloed verminderd en wordt de druk op de bloedvaten verlaagd. Dit helpt ook om zwelling en oedeem te voorkomen.
Steunkousen worden vaak geadviseerd tijdens zwangerschap, bij mensen met een beroep waarbij lang staan hoort, of in situaties waarin de bloedcirculatie extra ondersteuning nodig heeft. Ze vormen een eenvoudige, niet-invasieve manier om klachten te verminderen en verdere verergering van spataderen tegen te gaan.
Sclerosetherapie (injecties) en foam sclerotherapie
Sclerosetherapie is een behandeling waarbij een scleroserende vloeistof in de spataderen wordt geïnjecteerd. Deze vloeistof zorgt ervoor dat de wand van de ader beschadigt en de ader uiteindelijk dichtklapt en verdwijnt. Zo wordt de afvoer van het bloed via andere gezonde aderen gestimuleerd.
Foam sclerotherapie is een geavanceerde variant waarbij de scleroserende stof in schuimvorm wordt geïnjecteerd. Dit geeft een grotere contactoppervlakte met de aderwand en een effectievere sluiting, vaak onder echogeleide controle zodat ook diepere aderen nauwkeurig behandeld kunnen worden.
Deze methode is met name geschikt voor kleine tot middelgrote spataderen en wordt steeds vaker toegepast vanwege de minimale belasting en hoge effectiviteit. Na de behandeling is het dragen van verband en elastische kousen aanbevolen om het herstel te ondersteunen.
Endoveneuze behandelingen: laser en radiofrequentie (RF)
Endoveneuze laserbehandeling en radiofrequentie (RF) VenClose zijn minimaal invasieve technieken die spataderen van binnenuit behandelen. Via een kleine prik wordt een katheter in de spatader gebracht, waarna de ader van binnenuit wordt verwarmd met laserlicht of radiofrequentie. Dit dicht de ader af en sluit de bloedstroom in dat deel van de ader.
De behandeling vindt plaats onder lokale verdoving en is relatief snel uitgevoerd. Dankzij de minimale invasie is de hersteltijd korter en zijn de pijnklachten veelal minder uitgesproken dan bij traditionele operaties.
Deze technieken worden vooral toegepast bij grotere oppervlakkige aderen die zichtbare klachten geven of soms samen met operatieve behandelingen gecombineerd worden.
Operatieve behandelingen: crossectomie, perforantectomie en Muller-methode
Bij ernstigere spataderproblemen kunnen operaties gewenst zijn. Crossectomie is het afbinden van een grote ader nabij de lies, waardoor de bloedstroom via deze ader wordt gestopt. Perforantectomie richt zich op het verwijderen of afbinden van perforerende aderen die de diepe en oppervlakkige aderen verbinden en zo de terugstroom veroorzaken.
De Muller-methode is een techniek om kleine, oppervlakkige spataderen te verwijderen via minimale sneetjes.
Deze operaties gebeuren onder lokale of algehele verdoving en vereisen vaak nog het dragen van elastische kousen gedurende enkele weken. Soms worden operaties gecombineerd met endoveneuze behandelingen voor een optimaler resultaat.
De rol van beweging en preventie bij spataderen
Beweging speelt een belangrijke rol in het verminderen van spataderklachten. Actief blijven stimuleert de bloedcirculatie, voorkomt ophoping van bloed in de benen en helpt de kleppen in de aderen beter te functioneren. Langdurig stil zitten of staan daarentegen verhoogt de druk op de aderen en kan klachten veroorzaken of verergeren.
Kleine aanpassingen zoals regelmatig wisselen van houding, wandelen en oefeningen waarbij de kuiten worden gebruikt, dragen bij aan de preventie. Steunkousen kunnen ook preventief worden ingezet, bijvoorbeeld tijdens zwangerschap of als risico's door familiegeschiedenis bekend zijn.
Wanneer moet je een dokter raadplegen?
Sommige signalen vragen om professionele beoordeling. Dit geldt bij toenemende pijnklachten, zwelling van het been, verkleuring van de huid of het ontstaan van wondjes of een open been. Dit zijn tekenen dat de spataderen mogelijk complicaties veroorzaken.
Vroegtijdige diagnose en behandeling zijn essentieel om ernstigere problemen zoals trombose of een ulcus cruris te voorkomen. Zodra huidveranderingen of pijn verergeren, is contact opnemen met een specialist dus verstandig.
Veelgestelde vragen over spataderbehandeling
Kan ik van spataderen afkomen? Ja, met de juiste behandeling kunnen spataderen effectief worden verwijderd of verminderd. Het is wel afhankelijk van de ernst en het type spatader welke behandeling het beste resultaat geeft.
Wat kost een behandeling? De kosten verschillen per behandelwijze, kliniek en eventuele verzekering. Een consult bij een zkn gecertificeerde specialist kan duidelijkheid geven over de mogelijkheden en eventuele vergoeding.
Zijn spataderen gevaarlijk? Meestal zijn spataderen onschuldig, maar ze kunnen klachten geven en in sommige gevallen leiden tot complicaties. Het is daarom verstandig klachten serieus te nemen en bij twijfel een arts te raadplegen.
Voor persoonlijk advies en behandeling kunnen patiënten het beste contact opnemen met een gespecialiseerde fleboloog of vaatspecialist.